Arbo in Bedrijf is een monitoronderzoek naar de naleving van arboverplichtingen, blootstelling aan arbeidsrisico’s, maatregelen en gezond en veilig werken in de praktijk. Deze monitor is een belangrijk middel voor de Nederlandse Arbeidsinspectie om een risicoanalyse en beleid op te kunnen baseren.  

Arbo in Bedrijf: bedrijfsbezoeken als basis 

Arbo in Bedrijf is gebaseerd op bedrijfsbezoeken die de Arbeidsinspectie aflegt en dus niet op de resultaten van risicogestuurd toezicht of zelf-rapportage. Daardoor geeft de monitor een objectief beeld van hoe het ervoor staat met de naleving van de eisen die voortvloeien uit de Arbeidsomstandighedenwetten en de risico’s die met arbeid gepaard gaan.  

In 2022-2023 heeft de Arbeidsinspectie in totaal 1.693 bedrijven bezocht. Er is daarbij gesproken met (een afgevaardigde van) de werkgever en een werknemer en er is een rondgang gemaakt. Daarnaast heeft de Inspectie relevante documentatie bekeken, zoals de RI&E en het plan van aanpak. 

Inmiddels heeft 64% bedrijven een RI&E 

Uit de monitor volgt dat in 2022-2023 64% van de bedrijven beschikt over een RI&E. Dat is een redelijk forse stijging ten opzichte van de jaren daarvoor, toen 50% van de bedrijven een RI&E had. Maar het betekent ook dat 36% van de bedrijven nog niet voldoet aan de wettelijke verplichting tot het hebben van een RI&E. Daarmee riskeren zij de oplegging van een bestuurlijke boete.  

Vanuit werknemersoogpunt is het prettig om te weten dat vooral kleine bedrijven niet beschikken over een schriftelijke RI&E. Dat maakt dat 88% van alle werknemers werkt bij een bedrijf dat wel een RI&E heeft uitgevoerd. 

Van 40% bedrijven is kwaliteit RI&E voldoende 

Helaas blijkt die RI&E in 35% van de gevallen van onvoldoende kwaliteit. Die kwaliteit wordt mede bepaald door hoe volledig, actueel en adequaat de RI&E is. Gekeken naar de volledigheid van de RI&E, blijkt 55% van de onderzochte arbeidsrisico’s die in de praktijk binnen een bedrijf aanwezig zijn ook opgenomen in de RI&E. 

Al met al beschikt zo’n 40% van de bedrijven in Nederland over een RI&E van voldoende kwaliteit. Ook op dat punt valt er dus een forse verbeterslag te maken en is er werk aan de winkel. 

In 2022-2023 had 62% van de bedrijven een plan van aanpak met daarin de maatregelen die zij treffen om arbeidsrisico’s te voorkomen of te beperken. Ook hier een stijging ten opzichte van voorgaande jaren, maar ook veel ruimte voor verbetering. 

Opvallende daling voorlichting en onderricht 

Het aantal bedrijven met een RI&E stijgt dus. Daar staat een opvallende daling tegenover van bedrijven die voorlichting en onderricht gaven aan werknemers en toezicht hielden op gezond en veilig werk: van 73% in 2019-2021 naar 62% in 2022-2023.  

In Arbo in Bedrijf is voor deze daling geen verklaring te vinden, maar misschien is er sprake van een naijlend corona-effect. Tijdens de lockdowns was het immers moeilijk om voorlichting en onderricht te geven. Mogelijk is dit nog niet helemaal terug op het peil van voor de pandemie. Misschien hebben de mogelijkheden om thuis te werken ook een effect op voorlichting en onderricht.  

In ieder geval is hiermee sprake van een onwenselijke situatie. Want de Arbeidsinspectie hanteert bij de oplegging van boetes voor overtreding van arbowetgeving 4 strafverlagende factoren.Daar zijn voorlichting en onderricht en toezicht er 2 van. Naast het inventariseren van risico’s en het ontwikkelen van een veilige werkwijze en het creëren van de noodzakelijke randvoorwaarden daarvoor. Aantoonbaar voorlichting en onderricht geven en aantoonbaar toezicht houden zijn dus belangrijke elementen. 

80% bedrijven heeft een basiscontract 

Iedere werkgever dient een overeenkomst te hebben met een arbodienstverlener, het zogeheten basiscontract. In 2022-2023 voldeed 80% van de bedrijven aan deze verplichting. Dit betekent dat ook op dit punt een flink aantal bedrijven nog niet aan de wettelijke verplichtingen voldoet. 

Voldoende beheersing van arbeidsrisico's? 

Arbo in Bedrijf brengt tot slot in kaart welke arbeidsrisico's er zijn en aan welke risico’s werknemers kunnen worden blootgesteld. Daarbij wordt ook gekeken naar welke maatregelen er zijn genomen om die risico's te voorkomen of beperken. En of die maatregelen voldoende zijn. 

De vaakst voorkomende arbeidsrisico's zijn beeldschermwerk, machine-onveiligheid, dynamische overbelasting, gevaarlijke stoffen en een ongunstige of statische lichaamshouding. De risico’s 'hard geluid' en 'trillingen' komen in 2022-2023 minder voor in vergelijking met de vorige meting. Kennelijk zijn op dat gebied inmiddels adequate maatregelen getroffen. 

Gevaarlijke stoffen en PSA 

Opvallend genoeg is de beheersing van een groot risico als 'werken met gevaarlijke stoffen' het minst vaak adequaat: 46% van de bedrijven met gevaarlijke stoffen neemt geen of onvoldoende maatregelen om dit risico tegen te gaan. 

Naast de fysieke risico's komen risico's die vallen onder psychosociale arbeidsbelasting (PSA), zoals werkdruk en ongewenst gedrag, bij 1 op de 5 bedrijven voor. Deze risico’s zijn niet altijd adequaat beheerst. Ruim een derde van de bedrijven heeft geen of onvoldoende maatregelen getroffen om deze risico’s te voorkomen of beperken. 

80% bedrijven scoort voldoende op arbo 

Tot slot nog dit. Uit Arbo in Bedrijf 2022-2023 volgt dat bij ongeveer 80% van de bedrijven de algehele arbeidsomstandigheden voldoende of goed zijn. En hoe zit het bij de 20% waar dit onvoldoende is? Daarvan houdt 9% zich bewust niet aan wet- en regelgeving houdt, 15% lukt dat niet (bijvoorbeeld door gebrek aan middelen) en 76% is onvoldoende op de hoogte van de geldende wet- en regelgeving. Daaruit blijkt dat er ook op p het gebied van voorlichting over wet- en regelgeving nog een wereld te winnen is. 

Meer weten? Bekijk Arbo in bedrijf 2022-2023